m6, tolerans & geçmeler çalışmalarında yalnızca bir terim değil; tasarım, imalat, kontrol veya bakım kararını doğrudan etkileyebilen bir parametredir. Aşağıdaki rehber, kavramı sahada kullanılabilecek biçimde açıklar ve hesap yapılabilen yerlerde temel bağıntıyı gösterir.
ISO tolerans sisteminin mantığı
ISO 286-1, doğrusal ölçüler için tolerans sınıflarının temelini ve delik–mil geçmelerinin terminolojisini tanımlar. Bir tolerans gösteriminde harf, tolerans bölgesinin sıfır çizgisine göre konumunu; sayı ise standart tolerans derecesini ifade eder. Delikler büyük, miller küçük harfle gösterilir.
m6 nasıl okunur?
Örneğin H7/g6 ifadesinde H7 delik, g6 mil tolerans bölgesidir. Geçmenin gerçek minimum ve maksimum boşluğunu bulmak için yalnız nominal çap yeterli değildir; ilgili çap kademesi için delik ve milin üst/alt sapmaları ISO 286-2 tablosundan alınır. Sonra minimum boşluk = minimum delik − maksimum mil, maksimum boşluk = maksimum delik − minimum mil hesabı yapılır.
Delik esaslı sistem neden yaygındır?
Delik esaslı yaklaşımda temel deliğin alt sapması sıfır kabul edilen H bölgesi sık kullanılır; istenen geçme karakteri mil tolerans bölgesi değiştirilerek elde edilir. Bunun üretimde avantajı, standart delik işleme takımlarının korunabilmesidir.
Yaygın hata
“H7 her çapta aynı mikron toleranstır” demek yanlıştır. IT tolerans büyüklüğü nominal ölçü aralığına bağlıdır. Bu nedenle kesin mikron değerleri güncel ISO 286-2 tablosundan okunmalıdır.
Uygulamada nasıl yaklaşılır?
Önce çalışma koşulu tanımlanır: yükün büyüklüğü ve yönü, hız/devir, sıcaklık, ortam, malzeme, beklenen ömür ve üretim yöntemi. Ardından hesap sonucu; ölçülebilirlik, montaj ve bakım şartlarıyla birlikte değerlendirilir. Bir üretici kataloğunda verilen sınır değer, farklı çalışma koşullarına doğrudan taşınmamalıdır.
Kontrol noktaları
- Birimleri hesap öncesinde aynı sisteme dönüştürün.
- Nominal değer ile izin verilen sınır değeri birbirinden ayırın.
- Dinamik yük, sıcaklık, yağlama veya korozyon gibi servis etkilerini ihmal etmeyin.
- Standardın veya üretici kataloğunun güncel baskısını kullanın.